برترین و معروف ترین نقاشان و شاعران ایرانی
به‌روزرسانی‌شده در سال ۱۴۰۳
فهرست مطالب
پیشگامان نگارگری: برترین نقاشان کلاسیک و معاصر ایران
تاریخ هنر تجسمی ایران مملو از استادانی است که با درک دقیق نور، رنگ و هندسه، آثاری جاودانه پدید آورده‌اند. از مینیاتورهای ظریف دوران صفوی تا نقاشی‌های واقع‌گرایانه دوره قاجار و پهلوی، این هنرمندان همواره بازتاب‌دهنده واقعیت‌های اجتماعی و باورهای عرفانی زمانه خویش بوده‌اند. در ادامه، شرح حال معتبرترین نقاشان ایرانی را مطالعه می‌کنید.
دکتر اسماعیل آشتیانی (۱۲۷۱)
دکتر اسماعیل آشتیانی، متخلص به «شعله»، برجسته‌ترین شاگرد و فارغ‌التحصیل ممتاز مدرسه کمال‌الملک بود. او پس از اتمام تحصیلات به تدریس در مدرسه صنایع مستظرفه پرداخت و بعدها مدیریت این مرکز هنری را بر عهده گرفت. شاهکارهای ماندگار او شامل تابلوهای تحسین‌شده «تریاکی‌ها»، «قهوه‌خانه» و «خواب درویش» است که عمق نگاه اجتماعی وی را نشان می‌دهند.
کمال‌الدین بهزاد هراتی (۸۵۱ – ۹۴۲ هجری قمری)
کمال‌الدین بهزاد هراتی، نابغه و نقاش بی‌بدیل قرن دهم هجری، معاصر با دربار سلطان حسین بایقرا و شاه اسماعیل اول صفوی بود. او با وارد کردن پویایی، حرکات طبیعی انسانی و جزئیات زنده به مینیاتور، مکتب هرات و تبریز را به اوج شکوفایی رساند و زاویه دید جدیدی در نگارگری ایرانی بنیان نهاد.
رضا عباسی (۹۷۴ – ۱۰۴۴ هجری قمری)
رضا مصور عباسی، مینیاتوریست و نقاش چیره دست دوران پادشاهی شاه عباس صفوی بود. او با ساده‌سازی خطوط و تمرکز بر تک‌چهره‌ها و زندگی روزمره مردم عادی، تحولی بزرگ در سبک مینیاتور سنتی پدید آورد و مکتب اصفهان را به اوج شهرت جهانی رساند.
استاد حسین بهزاد (۱۳۱۳)
استاد حسین بهزاد، مینیاتوریست پرآوازه اهل اصفهان، صاحب سبک متمایزی بود که مینیاتور ایرانی را از بند محدودیت‌های چینی رهانید. پدرش، فضل‌الله اصفهانی، از نقاشان و قلمدان‌سازان ماهر زمان خود بود. از شاخص‌ترین آثار او می‌توان به تابلوهای نفیس «رودکی» و «صفی‌الدین» اشاره کرد که امروزه ارزش تاریخی و هنری بسیار بالایی دارند.
استاد علی‌محمد حیدریان (۱۲۷۵)
استاد علی‌محمد حیدریان از وفادارترین شاگردان کمال‌الملک بود که نقش بسزایی در انتقال تکنیک‌های نقاشی آکادمیک غربی به ایران داشت. وی آثار ماندگار فراوانی از خود به یادگار گذاشت که بخش عمده‌ای از شاهکارهای او در حال حاضر در کاخ‌موزه‌های سلطنتی نگهداری می‌شوند.
ابوالحسن غفاری ملقب به صنیع‌الملک (۱۲۲۹ – ۱۲۸۳)
میرزا ابوالحسن غفاری صنیع‌الملک، از پیشگامان نقاشی واقع‌گرای دوره ناصری بود که نقاشی‌های او حتی به موزه واتیکان راه یافته است. از برجسته‌ترین آثار او می‌توان به نقاشی‌های تالار نظامیه، کافه لقانطه و نگارش ۸۴ تصویر ممتاز از رجال قاجاریه اشاره کرد. جالب است بدانید کمال‌الملک، برادرزاده خلاق این استاد بزرگوار بوده است. امروزه برای طراحی‌های واقع‌گرایانه چهره، شناخت آثار این استاد الهام‌بخش هنرمندان است؛ اگر مایلید ارزش معادل طراحی‌های حرفه‌ای امروزی را بدانید، نگاهی به صفحه قیمت نقاشی چهره بیندازید.
کمال‌الملک؛ محمد غفاری (۱۲۶۴ – ۱۳۱۹)
محمد غفاری، فرزند میرزا بزرگ، بی‌شک نام‌آورترین استاد نقاشی کلاسیک ایران است. او شاگردان بزرگی همچون حیدریان، اسماعیل آشتیانی، ابوالحسن صدیقی و علی رخسار را تربیت کرد و سرانجام در سال ۱۳۱۹ در نیشابور چشم از جهان فروبست. آثار درخشان او شامل تابلوهای جاودانه «تالار آینه»، «تالار کاخ گلستان»، «پرتره سردار اسعد»، «فالگیر بغدادی» و «حوضخانه صاحبقرانیه» است.
حسین مصورالملکی (۱۲۶۹)
حسین مصورالملکی معروف به حاجی مصورالملکی، استاد همه‌فن‌حریف مکتب اصفهان بود که در تمام رشته‌های هنری از جمله نقاشی شرقی و غربی، آبرنگ، تذهیب، نقشه قالی و مینیاتور تسلط کامل داشت. آثار بدیع او نظیر «آبادی تخت جمشید»، «سلام عید نوروز»، «پرتره داریوش کبیر» و «جنگ نادرشاه در هند» تبلور اوج مهارت قلم‌زنی اوست.
محمود ملک‌الشعرا (۱۲۲۸ – ۱۳۱۱)
محمود ملک‌الشعرا، فرزند محمدحسین خان عندلیب (ملک‌الشعرای دربار فتحعلی‌شاه قاجار)، هنرمندی جامع‌الاطراف بود که علاوه بر سرودن شعر، در نقاشی، منبت‌کاری و مجسمه‌سازی به مقام استادی رسید. آرامگاه ابدی او در جوار مزار ناصرالدین‌شاه واقع شده است.
نغمه‌سرایان پارسی: شاعران ایرانی از سده سوم تا ششم هجری
ادبیات منظوم فارسی دری از سده سوم هجری هویت کتبی خود را بازیافت. اگرچه پیش از این سده، سند مکتوبی از چامه‌سرایی به زبان پارسی دری در دست نیست، اما محمد عوفی در کتاب گران‌بهای خود «لباب‌الباب»، نخستین چامه‌سرا به زبان دری را بهرام گور ساسانی معرفی می‌کند. در ادامه به معرفی پیشگامان شعر فارسی در این دوران طلایی می‌پردازیم.
ابواسحاق جویباری
ابواسحاق ابراهیم جویباری از طلیعه‌داران و پیشگامان سرایش شعر به زبان پارسی دری است. او در ابتدا به حرفه زرگری اشتغال داشت و سپس طبع روان خود را در قالب چامه‌سرایی نمایان ساخت.
ابوحفص سغدی
ابوحفص حکیم پسر احوص سغدی، دانشمند و شاعر کهن ایرانی ساکن منطقه سغد بود. گروه زیادی از مورخان و تذکره‌نویسان، او را سراینده نخستین شعر آهنگین به زبان فارسی می‌دانند.
ابوزراعه معمری
ابوزراعه معمری جرجانی از شاعران توانمند و فصیح هم‌عصر و قریب‌العهد رودکی سمرقندی بود که در قوام‌بخشی به پایه‌های اولیه شعر دری نقش برجسته‌ای داشت.
ابوسعید ابوالخیر (۳۵۷ – ۴۴۰ هجری قمری)
فضل‌الله بن احمد بن محمد بن ابراهیم میهنی معروف به ابوسعید ابوالخیر، عارف بی‌بدیل و شاعر بزرگ ایرانی قرون ۴ و ۵ هجری بود. وی در ۱ محرم ۳۵۷ هجری قمری در قریه مهنه در دشت خاوران متولد شد و در ۴ شعبان ۴۴۰ هجری قمری در زادگاه خود رخت از جهان بربست. کتاب معروف «اسرارالتوحید» به قلم محمد بن منور (از نوادگان ابوسعید)، شرح حال مفصل عرفانی این پیر وارسته را به تصویر کشیده است.
ابوسلیک گرگانی
ابوسلیک گرگانی از سرایندگان بنام و پیشتاز پارسی‌گوی عهد صفاریان بود. او با عمرو لیث صفاری هم‌دوره بود و متاسفانه از دیوان اشعار پربار وی، امروزه تنها ۱۱ بیت در تذکره‌ها باقی مانده است.
ابوشعیب هروی
ابوشعیب صالح بن محمد هروی از شاعران ادیب و بلندپایه اواخر قرن سوم و اوایل قرن چهارم هجری در دوران پرفروغ فرمانروایی سامانیان بود.
ابوشکور بلخی (متولد ۳۰۳ هجری قمری)
ابوشکور بلخی از شعرای نام‌آور ذواللسانین بود که به دو زبان فارسی و عربی طبع‌آزمایی می‌کرد و در دربار بخارای سامانیان ارج و قرب بالایی داشت. سال ولادت او را ۳۰۳ هجری ثبت کرده‌اند. وی نخستین شاعری است که قالب مثنوی را برای سرایش اشعار بلند به کار گرفت و منظومه مشهور «آفرین‌نامه» منسوب به اوست. از کل دیوان ارزشمند او تنها ۱۹۲ بیت به دست ما رسیده است.
ابوطاهر خسروانی
ابوطاهر طیب پسر محمد خسروانی از سخن‌سرایان فصیح و کهن خراسان بزرگ در سده چهارم هجری است که به ظرافت کلام و قدرت تعبیر شهرت داشت.
ابوطیب مصعبی
ابوطیب مصعبی، ادیب، سیاستمدار و دانشمند برجسته ایرانی، صاحب دیوان رسائل دربار نصر بن احمد سامانی بود. وی پس از عزل ابوالفضل محمد بلعمی مدتی منصب وزارت را بر عهده داشت و سرانجام به دستور امیر نصر بن احمد کشته شد. او شاعری توانا بود که اشعاری استوار به هر دو زبان فارسی و عربی می‌سرود.
ابوالحسن آغاجی
ابوالحسن علی پسر الیاس آغاجی (یا آغاچی) از سپهسالاران و بزرگان دربار سامانی بود که در کنار رزم‌آوری، چامه‌سرایی توانا و حامی بزرگ سخنوران زمانه خویش به شمار می‌رفت.
ابوالعباس ربنجنی
ابوالعباس فضل پسر عباس ربنجنی از چامه‌سرایان برجسته قرن چهارم هجری است که اشعار او بیشتر در توصیف طبیعت و مدح بزرگان سامانی نگاشته شده است.
ابوالعلاء شوشتری
ابوالعلاء شوشتری شاعر خوش‌قریحه اما بدون دیوان سده چهارم هجری بود. او در قلمرو سامانیان می‌زیست و تک‌بیت‌های لطیفی از وی در کتب تاریخی ثبت شده است.
ابوالمؤید بلخی
ابوالمؤید بلخی سخنور بزرگ دوران سامانی بود که اثر منثور حماسی بزرگی به نام «شاهنامه مؤیدی» (نگارش‌یافته در حدود ۳۵۲ هجری) داشت. وی نخستین کسی است که داستان یوسف و زلیخا را به نظم کشید. از دیگر آثار منتسب به او می‌توان به «گرشاسپ‌نامه»، «اخبار نریمان» و کتاب جغرافیایی «عجایب‌البلدان» اشاره کرد.
سفارش و مشاهده قیمت نقاشیخط
اثیر اخسیکتی (درگذشته ۵۷۷ یا ۶۰۸ هجری قمری)
اثیرالدین ابوالفضل محمد بن طاهر اخسیکتی از قصیده‌سرایان و مدیحه‌سرایان نامی سده ششم هجری بود. وی در قریه اخسیکت فرغانه چشم به جهان گشود. درباره سال وفات او میان تذکره‌نویسان اختلاف است و آن را بین ۵۷۷ تا ۶۰۸ هجری ثبت کرده‌اند. او با خاقانی شروانی و مجیرالدین بیلقانی پیوندهای ادبی نزدیکی داشت.
ادیب صابر (درگذشته ۵۴۶ هجری قمری)
شهاب‌الدین ادیب صابر ترمذی از غزل‌سرایان لطیف‌سخن عهد سلجوقی بود که به دربار اتسز خوارزمشاه راه یافت. وی با سخنوران برجسته‌ای چون خاقانی، انوری، سنایی و نظامی عروضی دوستی صمیمانه‌ای داشت. وی سرانجام در سال ۵۴۶ هجری در رود جیحون غرق شد. اثر جاودان او «دیوان قصاید و غزلیات ادیب صابر» نام دارد.
اسدی طوسی (درگذشته ۴۶۵ هجری قمری)
حکیم ابونصر علی بن احمد اسدی طوسی، حماسه‌سرای بزرگ سده پنجم هجری و سراینده اثر سترگ «گرشاسب‌نامه» است. از دیگر خدمات فرهنگی ارزنده او به زبان فارسی، تالیف نخستین فرهنگ لغت فارسی موجود یعنی «لغت فرس» و سرایش «مناظرات» بی‌نظیر ادبی است.
امیر معزی (۴۳۸ – ۵۱۸ هجری قمری)
امیرالشعرا امیرعبدالله محمد بن عبدالملک معزی نیشابوری از بزرگ‌ترین قصیده‌سرایان دربار سلجوقی در قرن پنجم هجری بود. وی لقب معزالدین را شخصاً از ملکشاه سلجوقی دریافت کرد و اشعاری در غایت روانی و استواری سرود.
انوری (درگذشته ۵۴۷ هجری قمری)
اوحدالدین محمد بن محمد انوری ابیوردی، ملقب به «حجة‌الحق»، از مفاخر علمی و ادبی قرن ششم هجری بود. او علاوه بر شعر، در علوم عقلی، ریاضیات، نجوم و حکمت استاد بود و از پیروان فلسفه ابن‌سینا به شمار می‌رفت. گرچه سال ۵۴۷ هجری به عنوان تاریخ وفات وی در متون کهن ضبط شده، اما عده‌ای از تذکره‌نویسان سال ۵۸۳ را سال درگذشت او می‌دانند. او در عهد سلطان سنجر سلجوقی می‌زیست و دیوان اشعار وی توسط استادانی همچون سعید نفیسی تصحیح شده است.
باباطاهر عریان (۳۹۰ – ۴۵۰ هجری قمری)
باباطاهر همدانی، معروف به عریان، از عارفان و صوفیان پاک‌باخته اواسط قرن پنجم هجری معاصر با طغرل بیک سلجوقی بود. لقب «بابا» به پیروان وارسته طریقت اعطا می‌شد و «عریان» حاکی از تجرد مادی او از تعلقات دنیوی بود. بر اساس محاسبات میرزا مهدی‌خان کوکب در دوره قاجار با استفاده از حروف ابجد دوبیتی‌های وی، سال ولادت او حدود ۳۲۶ هجری تعیین شده و پس از ۸۵ سال زندگی وفات یافته است.
آرامگاه باشکوه او در شمال شهر همدان قرار دارد. دوبیتی‌های شورانگیز او در بحر هزج مسدس محذوف به لهجه زیبای لری (فهلویات) سروده شده است. از او کلماتی قصار به زبان عربی، کتاب عرفانی «سرانجام» و دو غزل نفیس باقی مانده که به عنوان سند باارزش پیوند زبانی لری و کردی شناخته می‌شود.
شب تاریک و راه باریک و من مست • قدح از دست ما افتاد و نشکست
نگه دارنده‌اش نیکو نگه داشت • وگرنه صد قدح نفتاده بشکست
ز دست چرخ گردون داد دیرم • هزاران ناله و فریاد دیرم
نشسته، دلستانم با خس و خار • دل خود را چگونه شاد دیرم
دلا، خوبان دل خونین پسندند • دلا خون شو، که خوبان این پسندند
متاع کفر و دین بی مشتری نیست • گروهی آن، گروهی این پسندند
بخش دیگری از دوبیتی‌های مشهور این شاعر شوریده که همچنان بعد از قرن‌ها ورد زبان علاقه‌مندان به ادبیات عرفانی است:
بده خنجر که تا سینه کنم چاک • ببینم عشق بر جونم چه کرده
بشم، واشم از این عالم بدر شم • بشم از چین و ماچین دورتر شم
بشم از حاجیان حج بپرسم • که این دیری بسه یا دورتر شم
اگر دل دلبره، دلبر کدومه؟ • وگر دلبر دله، دل را چو نومه؟
اگر دستم رسد بر چرخ گردون • از او پرسم که این چونست و آن چون
یکی را داده‌ای صد گونه نعمت • یکی را قرص جو آلوده در خون
مرا نه سر نه سامان آفریدند • پریشانم پریشان آفریدند
ز دست دیده و دل هر دو فریاد • که هر چه دیده بیند دل کند یاد
بسازم خنجری نیشش ز پولاد • زنم بر دیده تا دل گردد آزاد
تجلی هنر اصیل ایرانی در عصر مدرن
بررسی عمیق تاریخ هنر ایران نشان می‌دهد که شعر و نقاشی دو بال پرواز هویت فرهنگی ما بوده‌اند. نگارگران همواره از توصیفات ملموس شاعرانی چون فردوسی، نظامی و باباطاهر الهام گرفته‌اند تا خطوط اساطیری خود را بر روی بوم بنشانند. امروزه نیز این پیوند گسسته نشده است؛ تبدیل عکس‌های خانوادگی یا چهره بزرگان به تابلوهای ماندگار سیاه قلم، نقاشی دیجیتال و یا نقاشیخط، گواهی بر زنده بودن این سنت دیرینه در قلب خانه‌های ایرانیان است.
چنانچه تمایل دارید اثری هنری، با الهام از اصالت تاریخی نقاشان بزرگ ایران و به دست استادان معاصر روی بوم نقش ببندد، تیکتاشاپ برترین مرجع ثبت آثار هنری در ایران است. شما می‌توانید جهت زنده نگاه داشتن این سنت اصیل، به صفحه جامع سفارش نقاشی مراجعه کنید و اثر دلخواه خود را در سریع‌ترین زمان سفارش دهید.
پرسش‌های متداول کاربران درباره نقاشان و شاعران ایرانی
۱. قدیمی‌ترین شاعر پارسی‌گوی دری بر اساس منابع تاریخی کیست؟
بر اساس کتاب لباب‌الباب محمد عوفی، بهرام گور ساسانی به عنوان نخستین چامه‌سرا به زبان دری معرفی شده است، هرچند ابوحفص سغدی نیز از نگاه بسیاری پایه گذار اصلی شعر فارسی دری شناخته می‌شود.
۲. برجسته‌ترین شاگردان کمال‌الملک چه کسانی بودند؟
محمد غفاری (کمال‌الملک) در طول دوران مدیریت خود، نقاشان نامداری همچون علی‌محمد حیدریان، اسماعیل آشتیانی، ابوالحسن صدیقی و علی رخسار را تربیت کرد.
۳. سبک اشعار باباطاهر عریان چیست و آثار او به چه زبان یا لهجه‌ای است؟
اشعار باباطاهر عمدتاً در قالب دوبیتی (یا فهلویات) در بحر هزج مسدس محذوف و به لهجه لری سروده شده‌اند. نوشته‌ها و شیوه بیان او یکی از اسناد مهم زبان‌شناختی منطقه غرب ایران به شمار می‌آید.
۴. صنیع‌الملک چه تفاوتی با کمال‌الملک دارد؟
میرزا ابوالحسن غفاری صنیع‌الملک عموی کمال‌الملک (محمد غفاری) بود. هر دو از نوابغ نقاشی قاجار بودند اما کمال‌الملک نسل بعدی بوده و هنر واقع‌گرایی آکادمیک را به اوج تکامل رساند.
۵. دیوان کامل کدام شاعر قدیمی ایرانی به طور کامل از بین رفته است؟
شاعران بزرگی مانند ابوشکور بلخی و ابوسلیک گرگانی فاقد دیوان کامل مدون امروزی هستند؛ به گونه‌ای که از ابوشکور تنها ۱۹۲ بیت و از ابوسلیک تنها ۱۱ بیت در تذکره‌ها بر جای مانده است.
سفارش تابلوهای نقاشی حرفه‌ای و اصیل به سبک استادان هنر
اگر به دنبال ثبت پرتره چهره خود، عزیزان یا تبدیل تصاویر قدیمی خانوادگی به یک تابلوی نقاشی سیاه قلم، آبرنگ، مداد رنگی یا رنگ روغن نفیس هستید، تیکتاشاپ این آثار را با بالاترین کیفیت هنری و ارسال فوری به سراسر کشور آماده می‌کند.
با درود. هستن کسانی که در حال حاضر هم شاعر هم نقاش و هم هنرمند. اما چون جایگاهی برای معرفی نداشتن گم نام هستند. متاسفانه خیلی ها بعد از فوت و مرگشان . تازه کشف می‌شوند. و آثارشان شهرت پیدا می‌کند. آیا بهتر نیست انجمنی را ایجاد کنند برای ثبت نام کسانی که در عرصه هنر فعالند . تا هم دیده شوند و هم حمایت . و هم برای مردم کشورشان شناخته شوند. با تشکر . نگارگر. و شاعر خانم از تهران